Iets over de historie van Huis Bergh.
In dit werkje, dat zich eigenlijk tot Stokkum beperkt, willen we toch iets opnemen over de historie van het Huis Bergh. Immers, dit kasteel heeft in het verleden zo'n onschatbare grote invloed gehad op de ontwikkelingen van o.a. ook ons dorp, dat we hieraan o.i. niet voorbij kunnen gaan.
Huis Bergh
De geschiedenis van het kasteel gaat vermoedelijk terug tot in de 12-e eeuw. Als eerste bewoner wordt beschouwd Constantinus de Molegarde, vermoedelijk afkomstig uit de omgeving van Osnabrück en sedert z'n vestiging in onze streek ook wel Constantinus de Monte of de Berga genoemd. De plaats van het kasteel heeft echter weinig van een berg, zodat de naam misschien ontleend is aan de burchtheuvel Montferland die van veel oudere datum is. Bergh zou burcht kunnen betekenen. Constantinus is de stamvader van het geslacht Van den Bergh, dat hier ongeveer zes eeuwen gewoond heeft en in 1712 uitstierf met de dood van Oswald III. De heren van Bergh waren oorspronkelijk leenmannen van de hertogen van Gelder.
De burcht heeft van oorsprong een ronde aanleg. Midden op de burchtheuvel heeft in het begin een ronde tufstenen verdedigingstoren gestaan, een zogenaamde bergvrede. Het is niet uitgesloten, dat de woongebouwen aanvankelijk alleen op de tegenwoordige voorburcht hebben gestaan en dat eerst aan het einde der middeleeuwen woongebouwen op de plaats van de huidige hoofdburcht zijn opgericht. Zo werd wellicht in de 15e eeuw tegen de ronde toren een groot rechthoekig bakstenen gebouw zonder verdieping geplaatst, een zaalgebouw. Dit gedeelte bestaat nog en er bevindt zich nu de grote ingangszaal. Niet lang daarna moet de hoge vierkante toren gebouwd zijn en de ronde toren afgebroken. Het geheel werd tenslotte omgeven door een hoge, veelhoekige ringmuur met weeringang. Over de middeleeuwse geschiedenis weten we niet zo veel, maar tijdens de 80-jarige oorlog lag Bergh vaak in het strijdtoneel. Herhaaldelijk werd het slot belegerd en bezet. Het 12-jarig bestand bood gelegenheid tot herstellingen en verbouwingen. In 1610 werd door Herman van den Bergh en zijn vrouw Maria Mancia, markiezin van Bergen op Zoom, een verdieping opgetrokken op het hoofdgebouw. De letters H.G.Z.D.B.M.M.V.B. op de voorgevel herinneren daar nog aan.
Huis Bergh gezien vanaf de verdedigings wal
In 1627 werd een grote uitbreiding naar de stadszijde tot stand gebracht door zijn neef, Albert van den Bergh. Diens zoon, de reeds eerder genoemde Oswald III van den Bergh, liet eveneens verbouwingen aanrichten. Daarvan zijn nog bewaard gebleven: de slotpoort, het barokportaal en de leeuwtjes voor de verbindings- dam. In 1712 kwam Bergh door vererving in handen van Oswaids duitse achterneef Franz Wilhelm von Hohenzollern. Tijdens diens leven, in 1 735, ging het huis in vlammen op. De eigenaar overleed kort daarop. Tien jaren is vervolgens gewerkt aan de herbouw. Een regelmatige bewoning door de Hohenzollerns heeft in de jaren nadien echter niet meer plaats gevonden, vooral sedert de bezitting in handen was van de tak der familie, die in Sigmaringen zijn residentie had.
In 1772—'73 is de ringmuur aan de westkant van het kasteel afge.. broken. Zij was bouwvallig en belemmerde het uitzicht. Kort daarop is door de gracht een dam aangelegd om een directe verbinding met de hoge wal en de Plantage te krijgen. In 1940 is deze dam, die niet paste bij het karakter van het slot, weer weggegraven.
Het gebouw, dat aan het einde der 18e eeuw leeg stond kreeg in 1799 de bestemming van seminarie voor de opleiding van R.K. priesters in Oostelijk Nederland. Dit duurde tot 1842. Nadien diende het slot nog vele jaren als woning van verschillende ambtenaren en notabelen.
In 1912 verkocht Wilhelm August, Fürst von Hohenzollern, het leegstaande slot met de bijbehorende bezittingen, groot ca. 1200 hectaren, aan de heer Jan Herman van Heek te Enschede. Een nieuw tijdperk van herstel en groei brak aan. De nieuwe eigenaar stelde zich ten doel het gebouw als historisch monument te restaureren en in te richten met daarbij passend meubilair en oude West- Europese kunst. Vele jaren is hieraan gewerkt. Er ontstond geleidelijk een verzameling, die vrijwel enig in haar soort werd en tot de grootste en belangwekkendste in den lande gerekend mocht worden.
Huis Bergh
Tijdens werkzaamheden op de zolder van het kasteel in maart 1939 ontstond een enorme brand, waarbij opnieuw het grootste deel van het gebouw uitbrandde en ook een en ander van het verzamelde verloren ging. In de jaren 1939—'42 werd de herbouw ten uitvoer gebracht, waarbij alle delen van het huis, althans uitwendig, zoveel mogelijk in hun oorspronkelijke staat werden teruggebracht. Het feestelijke spant-richten had plaats in april 1940, juist voor de duitse inval. In 1946 schonk van Heek het kasteel met inventaris en grondbezit aan een stichting, die de instandhouding en het beheer van het gehele complex ten doel heeft.
Sinds een tiental jaren is aan de bezichtigingmogelijkheid een grotere uitbreiding gegeven. Op 25 januari 1957 overleed Jan Herman
van Heek op het kasteel en hij werd begraven op de N.H. begraafplaats te ‘s-Heerenberg.